Nền giáo dục chúng ta nhận từ nhỏ là mọi việc nhất định phải nỗ lực, chỉ cần nỗ lực cuối cùng sẽ có đền đáp. Nhưng nhiều lúc, dù bỏ ra nỗ lực khổng lồ, kết quả vẫn trái ý, chỉ vì hướng đi sai.
Không ai nghĩ bóng rổ nam Trung Quốc lại thua đội hai bóng rổ nam Nhật Bản tới đúng 20 điểm ở bán kết Asiad — kém nhiều nhất 35 điểm, hoàn toàn là một trận bị đè bẹp. Guo Shiqiang lần thứ hai làm HLV trưởng bóng rổ nam Trung Quốc lại phải nhận kết cục ảm đạm. Ông không tự chấm điểm cho mình, nói mùa hè này cả tập thể, dù HLV hay cầu thủ, đều rất nỗ lực, làm tốt từng buổi tập và từng trận.
Nhưng thể thao đỉnh cao là vậy. Nỗ lực không bao giờ nên thành cái cớ cho trận thua đậm, vì nỗ lực là thao tác cơ bản. Nỗ lực cũng chưa bao giờ là yếu tố duy nhất quyết định thắng thua.
Thể thao đỉnh cao còn cần phương pháp tập luyện khoa học, học ý niệm tập luyện và thi đấu tiên tiến, đồng thời cần ứng biến trên sân và khơi dậy phong độ của vận động viên trong trận.
77-97 tuyệt đối không phải khoảng cách giữa bóng rổ nam Trung Quốc và đội hai bóng rổ nam Nhật Bản. Dù sao, phần lớn thành viên đội Nhật này ở B.League Nhật Bản có điểm trung bình mỗi trận không đạt hai chữ số. Tương lai họ cũng khó trở thành vòng xoay chính của đội một Nhật Bản. Xét năng khiếu và năng lực cá nhân, bóng rổ nam Trung Quốc rõ ràng nhỉnh hơn một bậc.
Nhưng chính đội như vậy lại giáng cho bóng rổ nam Trung Quốc một đòn chí mạng. Đội trưởng Hu Mingxuan tổng kết rằng Trung Quốc để đối thủ tấn công rất thoải mái từ đầu, để Nhật Bản tìm được nhịp, sau đó muốn sửa lại thì đã kém tỷ số lớn. “Tôi nghĩ vẫn là vì chúng tôi chuẩn bị (cho khó khăn) chưa đủ nên mới ra những vấn đề này,” Hu Mingxuan nói.
Trung phong chủ lực Hu Jinqiu sau trận cũng nói: “Vẫn là chưa sẵn sàng, không chuẩn bị kỹ bằng đối phương, không đá rắn bằng đối phương. Không làm tốt phần của mình, nghĩ trận đấu quá đơn giản, không chuẩn bị đủ cho khó khăn.”
Vậy vì sao trận này Trung Quốc không sẵn sàng, còn Nhật Bản lại chuẩn bị đầy đủ? Dù sao bóng rổ nam Trung Quốc đã tập trung từ 12/6, đá giao hữu, đá vòng loại World Cup. Kết quả ở bán kết Asiad, hàng công Trung Quốc vẫn trì trệ như vậy, trong khi đội Nhật tập trung ngắn hơn nhiều lại đá đúng đặc điểm: tăng tốc điên cuồng đánh chuyển trạng thái, nhiều điểm xuyên cắt đột phá lên rổ hoặc ném ba điểm...
Lẽ ra đội thấp bé chơi phong cách run-and-gun thường thiệt ở bảng rổ. Nhưng ở bán kết này, Nhật Bản chiếm ưu thế bảng rổ 42-35, bảng rổ tấn công 15-10. Hai trung phong Trung Quốc Hu Jinqiu và Yu Jiahao cộng lại chỉ lấy 5 bảng rổ. Hai người vốn là vũ khí chủ lực được gửi gắm nhiều kỳ vọng lại hoàn toàn không phát huy tác dụng. Yu Jiahao cả trận không ghi điểm, Hu Jinqiu chỉ cắt điểm khi không còn hy vọng lật kèo.
Đúng vậy, trận này bóng rổ nam Trung Quốc thật sự chưa sẵn sàng, không ngờ đội hai Nhật Bản mở đầu xông lên mạnh đến vậy, đồng thời đội cũng không có cách ứng phó.
Tình thế này, ban huấn luyện phải chịu trách nhiệm trước. Lính kém thì kém một người, tướng kém thì kém cả ổ. Nếu để bóng rổ nam Trung Quốc đơn đấu từng người với đội Nhật này, Trung Quốc hoàn toàn có thể thắng nhẹ. Nhưng họp thành đội đối đầu, bóng rổ nam Trung Quốc nhận một trận thua đậm.
Ở bán kết, khi bóng rổ nam Trung Quốc kém tỷ số lớn, Guo Shiqiang đứng lâu bên sân im lặng, trái ngược rõ với những trận trước ông đứng sát đường biên hét từng chi tiết, gần như chỉ huy từng hiệp của Trung Quốc.
Lần thứ hai làm HLV trưởng bóng rổ nam Trung Quốc, Guo Shiqiang kiểm soát đội mạnh hơn, nhưng lại thái quá. HLV trưởng đội tuyển có phong cách chỉ huy như Guo Shiqiang e rằng chỉ có một. Nhưng phong cách đó đòi hỏi cầu thủ chạy chỗ và chơi bóng hoàn toàn theo lệnh ông, rõ ràng sẽ trói tính chủ động và sáng tạo của cầu thủ, đồng thời thiếu khả năng ứng biến; một khi gặp khó có thể trở nên lúng túng.
HLV giỏi thường khơi dậy tính chủ động và sáng tạo của cầu thủ, vì nhiều hiệp cần sự va chạm cảm hứng giữa các cầu thủ mới tạo ra khoảnh khắc tỏa sáng. Cầu thủ bóng rổ nam Trung Quốc lại phổ biến thiếu sự sáng tạo, hoặc những người không nghe lời bị loại thẳng.
Hơn 3 tháng tập trung, điều bóng rổ nam Trung Quốc thể hiện ở bán kết là một đội không có bài bản, không có đặc sắc, then chốt còn không quyết liệt bằng đối thủ. Ban huấn luyện bóng rổ nam Trung Quốc ở trận này thất bại toàn tập.
Một nhược điểm phổ biến của HLV nội địa bóng rổ nam Trung Quốc là không giỏi khơi dậy chí chiến đấu và năng lượng của cầu thủ. Lần này bóng rổ nam Trung Quốc thua đậm 20 điểm ở bán kết khiến không ít người nhớ tới HLV Bob Donewald thời chu kỳ Olympic London.
Dù năm đó nhiều người nghi ngờ trình độ của Donewald, khả năng khích lệ sĩ khí của ông thuộc hàng đỉnh, kinh điển nhất là đập ghế gầm thét trong phòng thay đồ, khiến cầu thủ máu lửa dâng trào. Thời ông dẫn dắt, bóng rổ nam Trung Quốc vô địch Asiad, vô địch giải châu Á và dự Olympic London. Chỉ có điều Trung Quốc thua cả 5 trận ở Olympic London, ông rồi rời ghế.
Nếu đội trở nên vô đặc sắc, gặp đội mạnh là đứt mạch, thậm chí không khơi được năng lượng cầu thủ, lúc này điều cần nhất có lẽ là dừng lại và hiệu chỉnh lại hướng đi.
